વર્તમાન કારોબારી સેશનમાં ભારતીય ફોરેન એક્સચેન્જ માર્કેટ તેની ઊંડાણ અને મજબૂતીમાં સુધારો કરતા યથાવત રહ્યો છે. આરબીઆઈના ડેપ્યુટી ગવર્નર રાહુલ જૈનના જણાવ્યા પ્રમાણે, ફોરેન એક્સચેન્જ માર્કેટ આગલા દાયકામાં વૈશ્વિક શોક્સ સહન કરવાની ક્ષમતા ધરાવતું બનશે, જેમાં વિદેશી વેપાર અને રોકાણનાં નવા મોડલને સમર્થન મળી શકે અને બજાર વ્યવસ્થિત રહેશે.
બજારના મુખ્ય પરિબળો :
જૈને જણાવ્યું કે ભારતીય ફોરેક્સ માર્કેટમાં હાલ ચાર મહત્વના પરિબળોમાં ત્રણેમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે – ઊંડી સાતહાર એટલે કે બજાર મજબૂત બન્યું છે, લવચીક બની રહ્યું છે અને સંચાલન શાંતિ જાળવી રહ્યું છે. છતાં, બજારની ન્યાયસંગતતા અને સર્વગ્રાહી ઍક્સેસ માટે હજુ પણ વધુ પ્રયત્નોની જરૂર છે. ફોરેક્સ સેવાઓની ગુણવત્તા, ઝડપ, પારદર્શિતા અને પહોચ પર આગામી સુધારાઓનો આંકલન કરવામાં આવશે. ખાસ કરીને નાની કંપનીઓ અને સામાન્ય નાગરિકોને સંમતિસભર સેવા લેવું જરૂરી છે.
સેક્ટર દૃષ્ટિકોણ :
સ્થાનિક ચલણો આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને ચુકવણીમાં વધતી ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. આરબીઆઈ દ્વારા અમલમાં મુકાયેલ સ્પેશિયલ રૂપિયા વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ (SRVA) ફ્રેમવર્ક અંગે ડેપ્યુટી ગવર્ણરે જણાવ્યું કે સફળતા માટે વેપારના બંને તરફ પ્રવાહ ધરાવતા કેસોર શોધવા, વિશ્વસનીય બેંકિંગ સંબંધ સ્થિર કરવા, ઓછા ટ્રાન્ઝેક્શન ખર્ચ સાથે સંબંધીકરણ અને હેજિંગ યોજના રજૂ કરવાની જરૂર છે. આગામી દિવસોમાં સ્થાનિક ચલણમાં ટ્રાન્ઝેક્શન્સથી ખર્ચ ઘટશે, વિતરણ વધુ કાર્યક્ષમ થશે અને કોરીસપૉન્ડન્ટ બેંકિંગની મુશ્કેલીઓ સરળ થઈ જશે.
ટેકનિકલ દૃષ્ટિકોણ :
ફોરેક્સ માર્કેટમાં ભાગીદારીમાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે, જ્યાં જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો પી.એસ.યુ.એસ.ઓ.ની સરખામણીમાં ઓછી ભાગીદારી લઈ રહી છે, ખાસ કરીને એમએસએમઇ અને નાના કોર્પોરેટ્સ કરતા મોટા કોર્પોરેટ્સનું દબાણ વધારે છે. માર્કેટ-મેકર્સ વધારવા, પબ્લિક સેક્ટર બેંકોની ભાગીદારી પ્રોત્સાહિત કરવા અને ઇલેક્ટ્રોનિક ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ્સ વિકસાવવાનું મહત્વપૂર્ણ રહેશે. નોન-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ (NDF) માર્કેટની જોખમો ધ્યાનમાં લઈને નિયંત્રકો દ્વારા નેટ ખોલી પોઝિશન પર નિયંત્રણ લાગુ કરાયા, જેના કારણે વોલેટિલિટી ઘટી છે, પણ આ પગલાંમાં થોડો ફેરફાર આવશ્યક છે.
જૈને આ પણ જણાવ્યું કે માત્ર નિયમનજોગ પગલાંથી જ નહીં પરંતુ વધુ સુઘડ ઇંસ્ટિટ્યુશનલ જાણવા-સમજૂતિ, સ્પષ્ટ ગ્રાહક ધોરણો અને ફોરેન એક્સચેન્જ ડીલર્સ એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા (FEDAI) મારફતે અનુભવો વહેંચવાનો પણ સમાવેશ થાય તેમ છે.
આગામી દિવસોમાં ભારતનું ફોરેક્સ માર્કેટ વધુ વિકસશે અને વૈશ્વિક પ્રવાહોને વધુ સમિગ્રિત કરશે. માટે બજારનું મજબૂત સંચાલન, સારી શાસન અને વ્યાપક ભાગીદારી અનિવાર્ય રહેશે.
