વર્તમાન કારોબારી સેશનમાં ભારતીય કામદારો માસિક યાત્રા ખર્ચમાં સરેરાશ રૂ. ૭૮૫ ખર્ચ કરતા હોવાનું ભારતીય સરકારી સર્વે દર્શાવે છે. શહેરી વિસ્તારોમાં આ ખર્ચ ગ્રામિણ વિસ્તારોની તુલનામાં આશરે ૭૦% વધુ નોંધાયો છે, જે અર્થવ્યવસ્થાના વધતા વોલેટિલિટી માહોલમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ બની શકે છે.
બજારના મુખ્ય પરિબળો :
કેન્દ્ર સરકારની સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઓફિસ દ્વારા જુલાઈ ૨૦૨૫ થી જૂન ૨૦૨૬ દરમિયાન કરાયેલા નેશનલ હાઉસહોલ્ડ ટ્રાવેલ સર્વે (NHTS)ના પરિણામો અનુસાર, શહેરી કર્મચારીઓ માસિક રૂ. ૧૦૪૪ ખર્ચે છે જ્યારે ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં આ આંકડો રૂ. ૬૧૨ સુધી મર્યાદિત રહ્યો છે. પુરુષો યાત્રા ખર્ચ સ્ત્રીઓ કરતાં વધારે છે, જેમાં પુરુષો રૂ. ૮૩૫ અને સ્ત્રીઓ રૂ. ૫૩૩ માસિક ખર્ચ કરતા જોવા મળ્યા છે. સર્વે મુજબ, ૫૭.૬% કર્મચારીઓ રોજ નવો કાર્યસ્થળ પર જઈ રહ્યા છે અને એક જ જગ્યા પર કામ ન કરતા કર્મચારીઓનો પણ મોટો હિસ્સો જોવા મળશે.
સેક્ટર દૃષ્ટિકોણ :
કામદારો માટે બે વ્હીલર મહત્વપૂર્ણ સાધન રહી છે. ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં ૩૭.૧% અને શહેરી વિસ્તારોમાં ૫૨.૩% કર્મચારીઓનું મુખ્ય વાહન બે વ્હીલર છે. શહેરી વિસ્તારોમાં રેલવે પર આધારિત મુસાફરી, ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્રમાં ૨૦.૭%, પશ્ચિમ બંગાળમાં ૧૬.೫% અને દિલ્હી વિસ્તારમાં ૧૪.૪% વસ્તી માટે પસંદગીનો માધ્યમ છે. પુરુષો અને સ્ત્રીઓ વચ્ચે મુસાફરીની આવૃત્તિ અને ખર્ચમાં સ્પષ્ટ તફાવત છે. પુરુષોમાં ૬૧.૯% યાત્રા કરતાં કર્મચારીઓ નોંધાય છે જ્યારે સ્ત્રીઓમાં આ આંકડો ૪૧.૯% છે.
ટેકનિકલ દૃષ્ટિકોણ :
મૂળમાં યાત્રાનો સમય સરેરાશ ૨૫ મિનિટનો નોંધાયો છે, જેમાં ગ્રામિણ વિસ્તારોનો સમય ૨૩ મિનિટ અને શહેરી વિસ્તારોનો સમય ૨૭ મિનિટ રહે છે. રાજસ્થાન, ગુજરાત અને મધ્યપ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં સામાન્ય યાત્રા સમય ૨૦ થી ૨૩ મિનિટ રેન્જમાં છે, જ્યારે દક્ષિણ ભારતમાં વધુ યાત્રા સમય નોંધાયો છે. ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો જેમ કે આસામ સહિતના વિસ્તારોમાં યાત્રાનો સમય ઓછો છે. કુલ મળીને લગભગ ૮૦% થી ૮૬% કર્મચારીઓ ૩૦ મિનિટની અંદર કાર્યસ્થળ પહોંચે છે. વિદ્યાર્થીઓ માટે યાત્રાનો સરેરાશ ખર્ચ શહેરી વિસ્તારોમાં રૂ. ૬૧૭ અને ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં રૂ. ૩૬૧ નોંધાયો છે, જે સામાન્ય ખર્ચ કરતા ઓછો છે.
આ સર્વે ભારતીય કાર્યશક્તિ અને મુસાફરીના ધોરણોને સુધારવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ સૂચક છે, ખાસ કરીને યાત્રા વ્યવસ્થામાં વધુ અસરકારકતા અને ખર્ચ નિયંત્રણ માટે. વધતા વોલેટિલિટી વચ્ચે યાત્રા ખર્ચનું વલણ બજાર માટે સાવચેતી અને સુધારા માટે નવી દિશા દર્શાવી શકે છે.
