RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ માહિતી આપી છે કે ભારત આગામી નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં તેની પ્રથમ પ્લાસ્ટિક અથવા પોલિમર નોટો ચલણમાં લાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ હાલ પાયલોટ સ્ટેજ પર છે અને તેના પરીક્ષણના પરિણામોના આધારે જ આ પ્રોજેક્ટને આગળ વધારવાનો નિર્ણય લેવામાં આવશે.
બજારના મુખ્ય પરિબળો :
પોલિમર નોટોનો ઉપયોગ કરવાની પાછળ મુખ્ય હેતુઓ નોટોનું આયુષ્ય વધારવું અને સુરક્ષા સુવિધાઓને મજબૂત બનાવવાનો છે. ખાસ કરીને ઓછી કિંમતની નોટો માટે, જેનો વપરાશ વધુ હોય છે, ત્યાં આ નોટો કાગળની નોટો કરતા ૨ થી ૪ ગણું વધુ આયુષ્ય ધરાવે છે. ભારતમાં છેલ્લા દાયકામાં આશરે ૫૦ ટ્રિલિયન રૂપિયાની ખરાબ થયેલી નોટો ચલણમાંથી દૂર કરવામાં આવી છે, અને નોટોની સુરક્ષા પાછળ વાર્ષિક આશરે ૫,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે. પોલિમર નોટો આ ખર્ચમાં ઘટાડો કરી શકે છે અને નકલી નોટોનું જોખમ પણ ઘટશે.
કંપની વિશે :
સરકારે RBI ને કુલ ૨ અબજ પોલિમર બેન્કનોટ છાપવાની મંજૂરી આપી છે, જેમાં ૧૦ રૂપિયા અને ૨૦ રૂપિયાની કિંમતની તલા ૧ અબજ નોટોનો સમાવેશ થાય છે. આ માટે RBI ની પેટા કંપની દ્વારા ગ્લોબલ ટેન્ડર પણ બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. નોંધનીય છે કે હાલમાં કાગળની નોટોને સંપૂર્ણપણે બદલવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ નથી, બંને પ્રકારની નોટો કાયદેસર રીતે ચલણમાં રહેશે.
ભાવિ દિશા :
આ પ્રોજેક્ટના સફળતા માટે ભારતીય હવામાન અને અન્ય માળખાગત સુવિધાઓમાં આ નોટો કેવી રીતે કામ કરશે તેની ચકાસણી કરવામાં આવશે. યુનાઈટેડ કિંગડમ અને કેનેડા જેવા દેશોમાં પોલિમર નોટોનું આયુષ્ય સફળતાપૂર્વક વધ્યું છે. જો બધું આયોજન મુજબ રહેશે, તો આગામી નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતથી આ નોટો ચલણમાં આવશે. આનાથી નોટોના ઉત્પાદન ખર્ચમાં પણ ઘટાડો થશે અને પર્યાવરણ પર પણ સકારાત્મક અસર પડશે.
