આરબીઆઇ દ્વારા પ્રકાશિત તાજા આંકડાઓ મુજબ માર્ચ મહિનામાં ભારતીયોના વિદેશ પ્રવાસ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે. ફેબ્રુઆરીની સરખામણીમાં આશરે બે સો મિલિયન ડોલરથી વધુ ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. રૂપિયા પર દબાણ અને પશ્ચિમ એશિયાના તણાવને કારણે ઉછેલ તેલભાવ યથાવત છે, જે પ્રવાસ ખર્ચને સીધી અસર પહોંચાડી રહ્યો છે.
માર્ચમાં કુલ પ્રવાસ સંબંધિત રેમિટન્સ ૧.૦૯ બિલિયન ડોલર રહ્યા, જ્યારે ફેબ્રુઆરીમાં ૧.૩ બિલિયન અને જાન્યુઆરીમાં ૧.૬૫ બિલિયન ડોલર નોંધાયા હતા.
બજારના મુખ્ય પરિબળો :
વિદેશ પ્રવાસ ખર્ચમાં ઘટાડાનો મુખ્ય કારણ વધેલા તેલભાવ અને રૂપિયા પર દબાણ માનવામાં આવે છે. મધ્યપૂર્વના તણાવને કારણે ક્રૂડ માર્કેટમાં વોલેટિલિટી વધારાની સ્થિતિમાં રહે છે, જેના કારણે ભારતીય કરન્સી પર બેરિશ બાયસ યથાવત રહ્યો છે. સરકારે પણ વિદેશ પ્રવાસ માટે સાવચેતી રાખવા અને સ્થાનિક વિકલ્પો તરફ વળવા સૂચના આપી હતી.
આરબીઆઇના આંકડાઓ મુજબ માર્ચમાં કુલ રેમિટન્સ ૨.૫૯ બિલિયન ડોલર રહ્યા, જેમાં પ્રવાસનો સૌથી મોટો હિસ્સો રહ્યો છે. ખાસ કરીને ‘અધર ટ્રાવેલ’ કેટેગરીમાં ૬૨૩ મિલિયન ડોલરનો ખર્ચ નોંધાયો, જે કુલ પ્રવાસ રેમિટન્સનો ૫૭ ટકા બને છે.
સેક્ટર દૃષ્ટિકોણ :
પ્રવાસ સંબંધિત ખર્ચમાં ઘટાડા વચ્ચે પણ નજીકના સગા-સંબંધીઓની મેન્ટેનેન્સ ટ્રાન્સફર વધ્યા છે. ફેબ્રુઆરીના ૨૬૬ મિલિયન ડોલર સામે માર્ચમાં ૩૮૯ મિલિયન ડોલર મોકલાયા, જે ઉછાળો દર્શાવે છે. ઇન્ટરનેશનલ શિક્ષણ સંબંધિત ‘સ્ટડીઝ અબ્રોડ’ રેમિટન્સમાં ઘટાડો યથાવત રહ્યો છે, જે ૧૫૧ મિલિયન ડોલર સુધી સીમિત રહ્યો.
ઓવરસીઝ ઇન્વેસ્ટમેન્ટમાં મજબૂત વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે, જેમાં માર્ચમાં ૪૪૦ મિલિયન ડોલરનું ઇન્વેસ્ટમેન્ટ થયું, જે ફેબ્રુઆરીના ૨૬૫ મિલિયન ડોલર કરતાં નોંધપાત્ર વધારે છે. રિયલ એસ્ટેટ અને પ્રોપર્ટી ખરીદી સંબંધિત રેમિટન્સમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
ભાવિ દિશા :
આગામી દિવસોમાં રૂપિયામાં વોલેટિલિટી યથાવત રહેવાની શક્યતા છે. તેલભાવ અને જીઓપોલિટિકલ પરિબળો પ્રવાસ ખર્ચમાં વધુ ઘટાડો લાવી શકે છે. આરબીઆઇના આંકડાઓ સૂચવે છે કે પ્રવાસ રેમિટન્સ ભારતના ફોરેક્સ આઉટફ્લોને અસર કરે છે, તેથી બજારમાં સાવચેતીનો માહોલ યથાવત રહ્યો છે. જો રૂપિયા મજબૂત બને તો પ્રવાસ ખર્ચમાં મર્યાદિત ઉછાળો જોવા મળી શકે છે.
આરબીઆઇના સૂત્રો મુજબ વર્ષ ૨૦૨૪–૨૫ દરમિયાન ભારતીયોએ કુલ ૨૯.૫૬ બિલિયન ડોલર વિદેશમાં મોકલ્યા, જેમાં પ્રવાસનો સૌથી મોટો, એટલે કે ૧૬.૯૬ બિલિયન ડોલરનો હિસ્સો રહ્યો. આ ધોરણ દર્શાવે છે કે લાંબા ગાળે આ સેગમેન્ટમાં પસંદગીયુક્ત ધોવાણ યથાવત રહી શકે છે.
