ભારતીય રેલ્વે માટે ૧૭ જુલાઈનો દિવસ એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા દેશની પ્રથમ હાઈડ્રોજન પાવર ધરાવતી ટ્રેનને ફ્લેગ ઓફ કરવામાં આવશે. આ ટ્રેન હાઈડ્રોજનનો ઉપયોગ કરીને બોર્ડ પર જ વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે તેને અત્યંત સ્વચ્છ બળતણ બનાવે છે. આ સાથે જ ભારત વિશ્વના એવા ગણ્યાગાંઠ્યા દેશોમાં સામેલ થયું છે જે હાઈડ્રોજન ટેકનોલોજીનું પરીક્ષણ કરી રહ્યા છે.
હાઈડ્રોજન સાથે ઓક્સિજનનું મિશ્રણ કરીને વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની આ પદ્ધતિમાં માત્ર વરાળ જ ઉપ-ઉત્પાદન તરીકે નીકળે છે, જે શૂન્ય ઉત્સર્જન તરફ દોરી જાય છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતીય રેલ્વે માટે ગ્રીન મોબિલિટીના ક્ષેત્રમાં ખૂબ જ મહત્વનો માનવામાં આવે છે.
કંપની અને પ્રોજેક્ટ વિશે :
આ પ્રોજેક્ટ સંપૂર્ણપણે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અભિયાન હેઠળ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ ટ્રેનને સ્વદેશી ટેકનોલોજી દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે, જેમાં RDSO દ્વારા ટેકનિકલ વિશિષ્ટતાઓ તૈયાર કરવામાં આવી છે. Medha Servo Drives દ્વારા ટ્રેન સેટનું ઇન્ટિગ્રેશન કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે ટ્રેનનો બાહ્ય દેખાવ Integral Coach Factory દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ ૧૦ કોચવાળી ટ્રેન અંદાજે ૨,૬૦૦ મુસાફરોને લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે વિશ્વની સૌથી લાંબી હાઈડ્રોજન ટ્રેન પૈકીની એક છે.
ટેકનિકલ દૃષ્ટિકોણ :
આ ટ્રેનમાં બે હાઈડ્રોજન ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર અને આઠ ટ્રેલર કોચ છે. દરેક પાવર કારમાં હાઈડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ, લિથિયમ આયર્ન ફોસ્ફેટ બેટરી અને હાઈડ્રોજન સ્ટોરેજ સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ ટ્રેન ૧૧૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે, જોકે તેની મહત્તમ ઓપરેશનલ ઝડપ ૭૫ કિલોમીટર પ્રતિ કલાક રહેશે. સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી, આ ટ્રેનમાં લીકેજ, અતિશય ગરમી અને ધુમાડાનું નિદાન કરવા માટે મલ્ટી-લેયર્ડ સેફ્ટી આર્કિટેક્ચર બનાવવામાં આવ્યું છે.
ભાવિ દિશા :
હાલમાં આ ટ્રેન હરિયાણાના જિંદ અને સોનીપત વચ્ચેના ૮૯ કિલોમીટરના રૂટ પર ચાલશે. આ કામગીરીના અનુભવના આધારે ભવિષ્યમાં કાલ્કા-શિમલા જેવા હેરિટેજ રેલ્વે રૂટ પર પણ હાઈડ્રોજન ટ્રેનો ચલાવવાની શક્યતા તપાસવામાં આવી રહી છે. આ ટ્રેનની કામગીરીને ટેકો આપવા માટે જિંદમાં દેશની સૌથી મોટી હાઈડ્રોજન રિફ્યુઅલિંગ સુવિધા પણ તૈયાર કરવામાં આવી છે.
