ભારતમાં ખેતીલાયક જમીનના વિસ્તારમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઘટાડો નોંધાયો છે, પરંતુ પાક હેઠળના કુલ વિસ્તારમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
બજારના મુખ્ય પરિબળો :
સરકારના લેન્ડ યુઝ સ્ટેટિસ્ટિક્સ મુજબ, દેશની કુલ ખેતીલાયક જમીન 179.43 મિલિયન હેક્ટરમાં આવી છે. જોકે, પાક હેઠળનો કુલ વિસ્તાર ભૂતકાળના 198.28 મિલિયન હેક્ટરથી વધીને હવે 225.19 મિલિયન હેક્ટર સુધી પહોંચ્યો છે. આ વધારા પાછળ પાક લેવાની તીવ્રતામાં થયેલો ઉછાળો જવાબદાર છે, જે 142.2% થી વધીને 159.7% થયો છે. આ બાબત દર્શાવે છે કે ખેડૂતો હવે એક જ જમીન પર વર્ષમાં એકથી વધુ વાર પાક લેવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
સેક્ટર દૃષ્ટિકોણ :
કૃષિ ક્ષેત્રમાં ફૂડગ્રેઈન અને હોર્ટિકલ્ચરના ઉત્પાદનમાં મજબૂત વધારો જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને મખાનાના ઉત્પાદનમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. તાજેતરના અંદાજ મુજબ મખાનાનું કુલ ઉત્પાદન 80,590 ટન રહ્યું છે, જેમાં બિહાર સૌથી મોટું ઉત્પાદક છે. મખાનાની નિકાસ માટે HSN કોડની અલગ વ્યવસ્થા કરવાથી સ્પષ્ટતા આવી છે, જેનાથી મખાનાની નિકાસનું મૂલ્ય ₹192.96 કરોડ નોંધાયું છે.
ટેકનિકલ દૃષ્ટિકોણ :
ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માટે આધુનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. ‘સ્વર્ણ વૈદેહી’ જેવી જાતોના વિકાસથી પરંપરાગત પદ્ધતિ કરતા બમણું ઉત્પાદન મેળવવું શક્ય બન્યું છે. આ ઉપરાંત, મખાના સાથે માછલી ઉછેરની પદ્ધતિથી ખેડૂતોની આવકમાં 40-50% નો વધારો થઈ શકે છે, જે ખેતીની આવક વધારવામાં મદદરૂપ થશે.
ભાવિ દિશા :
આગામી દિવસોમાં આધુનિક પદ્ધતિઓ અને નવી જાતોના ઉપયોગથી કૃષિ ઉત્પાદનમાં વધુ મજબૂત વૃદ્ધિ જોવા મળી શકે છે.
