વર્તમાન કારોબારી સેશનમાં યુપીઆઇ ટ્રાન્ઝેક્શનની કિંમતમાંથી માત્ર ૧૦% યથાવત MDR (મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) ચાર્જિસના જોખમ હેઠળ છે, કારણ કે મોટા કોર્પોરેટ્સ જે પહેલાથી જ ક્રેડિટ કાર્ડ સ્વીકારતા હોય છે, proposed MDR ચાર્જિસના મોટાભાગના ખર્ચને અવશોષિત કરશે. આ માહિતી NPCIના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને સીઇઓ દિલીપ આસબે દ્વારા ૧૩મું SBI બેંકિંગ અને ઇકોનોમિક્સ કોંક્લેવ ૨૦૨૬ માં આપવામાં આવી.
બજારના મુખ્ય પરિબળો :
NPCI ચીફે જણાવ્યું કે સમૂહમાં ૮૦% MDR વસૂલાત તેવા ધંધાઓ પાસેથી થાય છે જેમની વાર્ષિક આવક ₹૧,૦૦૦ કરોડથી વધુ છે. આ મોટા ધંધાઓ પહેલેથી જ ક્રેડિટ કાર્ડ ચાર્જિસના કારણે ઊંચા ખર્ચ ભોગવે છે અને યુપીઆઇના proposed ચાર્જિસ ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવાનો જોખમ ઓછી જ રહ્યું છે. ₹૧૦ કરોડ કે તેથી વધુ આવક ધરાવતા ધંધાઓનું MDR ચાર્જ પણ માત્ર ૧૦% જેટલું ગ્રાહકો પર પડે તે શક્યતા છે.
૯૬% ટ્રાન્ઝેક્શન વોલ્યુમ અને ૭૫% કુલ યુપીઆઇ ટ્રાન્ઝેક્શન મૂલ્ય માટે હાલ MDR ચાર્જીસ લાગતા નથી. ૬૦ મિલિયન ઑનલાઇન વેપારીઓમાંથી તો લગભગ ૭૫% ક્યુઆર-કોડ ચેનલ દ્વારા ₹૨,૦૦૦થી વધુનું વારંવાર ટ્રાન્ઝેક્શન ન થવાને કારણે આ નીતિનો વિશેષ અસરો નથી પડી રહી.
સેક્ટર દૃષ્ટિકોણ :
આ વ્યવસ્થા ખાસ કરીને નાના અને મધ્યમ વ્યવસાયો માટે લાભદાયક રહેશે, જેમ પર MDR ચાર્જિસ થવાનું જોખમ વધુ હોય છે. નાણાકીય સહાય માટે NPCI ૫% MDR વસૂલાત માટે ખાસ ફંડનું આયોજન કરી રહી છે. આ ફંડ યુવા ઉદ્યોગસાહસકો અને મદદની જરૂરિયાતવાળા વિસ્તારો માટે ₹૩,૦૦૦ કરોડ સુધી આ સત્રમાં સક્રિય કરવામાં આવશે. RBI અને અન્ય હિતધારકો સાથે સહકાર કરી આ ફંડને વધુ વ્યાપક બનાવવાના પ્રયત્નો ચાલુ છે.
ટેકનિકલ દૃષ્ટિકોણ :
યુપીઆઇ પરિસરમાં લગભગ ૬૦ મિલિયન સક્રિય વેપારીઓ છે અને અંદાજે ૨૦-૨૫ મિલિયન સેમ્પલ સંગ્રહની સ્થિતિમાં છે. આ સંખ્યાબંધ સંકેતો દર્શાવે છે કે MDR ચાર્જિસનું અસરકારક સંચાલન અને માહિતગાર બનાવવાથી જોખમ ઘટાડી શકાશે.
આગામી દિવસોમાં MDR નીતિ અંગે વ્યવસાયિકો અને ગ્રાહકો વચ્ચે વધુ સ્પષ્ટતા અને સમજજોગ વધારવી જરૂરી રહેશે જેથી સાવચેતીનો માહોલ યથાવત રહે અને યુપીઆઇની જનપ્રિયતા પર નકારાત્મક અસર ન થાય.
