વર્તમાન કારોબારી સેશનમાં વૈશ્વિક આર્થિક માહોલમાં યુએસની નવી અસરકારક સજ્જાતાઓ અને જોખમો યથાવત રહ્યા છે. ટ્રમ્પના ‘ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’ દ્વારા ઈરાન પર નવા કડક પ્રતિબંધો મૂકાયા છે, જેના કારણે ભારત સહિત અનેક દેશોની આર્થિક જડબેસળમાં ફેરફાર આવવાની સંભાવના છે.
બજારના મુખ્ય પરિબળો :
યુએસ ટ્રેઝરી સચિવ સ્કોટ બેસેન્ટે નવો દંડાત્મક પગલું લીધું છે જે ઈરાનની દરેક આવકના સ્ત્રોતને અટકાવવા માટે છે. પશ્ચિમી દેશો ઈરાન સાથેના બિઝનેસને બંધ કરવા માટે મજબૂત અપીલ કરી રહ્યા છે. અત્યાર સુધીની સજ્જાતાઓ ઈરાનને ડોલર આધારિત નાણાકીય સિસ્ટમમાંથી બહાર કાઢવાનું લક્ષ્ય ધરાવતી હતી, પરંતુ હવે વધુ ઝપટદાર અને કડક પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. ચીનના ઊંચા આયાત અને ત્રીજા પક્ષ દેશોની ઈરાન સાથેની વેપાર પ્રવૃત્તિઓ પર પણ આ દબાણ વર્તાવી રહ્યું છે.
સેક્ટર દૃષ્ટિકોણ :
ભારતમાં તેલ આયાત માટે ઈરાનના ઓર્ગેનિક સ્ટોકમાં ઘટાડો યથાવત છે. મધ્યપ્રাচ્ય તણાવ વચ્ચે યુએસએ ટૂંકા સમય માટે ઈરાનનું તેલ લઈ ભાવોને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, પરંતુ હવે પ્રતિબંધો વધુ જોરદાર બન્યા છે. ચીનમાંથી આયાતમાં ઘટાડો થતા વૈશ્વિક તેલના ભાવોમાં ઉછાળો આવી શકે છે, જે ભારત માટે ઊંચા ઊર્જા ખર્ચ અને સુરક્ષા વિષયક જોખમ ઉભા કરે છે.
ભાવિ દિશા :
ભારત અને ઈરાન વચ્ચેનો વેપાર સતત ઘટતો રહ્યો છે. FY૨૦૧૯માં ઈરાનને ભારતની નિકાસ ૩.૫ અબજ ડોલર હતી જે હવે ૧.૨ અબજ ડોલર સુધી ઘટી ગઈ છે. ચોખા, ચા અને દવાઓ જેવી નિકાસ પર સૌથી વધુ અસર થવાની શક્યતા છે, ખાસ કરીને યુએઈએ ઈરાન સાથેનો વેપાર બંધ કર્યો હોવાથી. ભારતની નિકાસ મોટાભાગે દુબઈ પોર્ટ દ્વારા થઈ રહી હતી અને યુએઈની આ કાર્યવાહી માટે વેપારને મુશ્કેલી પહોંચી શકે છે. તેથી તુર્કીના વિકલ્પ તરફ મજબૂત ધોરણ વિકસવાનો અનુમાન લગાવાય રહ્યો છે.
ભારત માટે સૌથી મોટું જોખમ વૈશ્વિક તેલના ઉંચા ભાવ અને હોર્મુઝ 스트્રેઇટની રાજકીય અસુરક્ષામાં છે. રશિયા અને ઈરાન વિરુદ્ધના સજ્જાતાઓ ભારતીય નાણાકીય વ્યવહાર અને સટ્ટા બજાર પર પણ અસરકારક બની શકે છે. આ પરિસ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકાર અને ઉદ્યોગ સેક્ટરો માટે સાવચેત અને વ્યૂહરચિત રીત અપનાવવી આવશ્યક છે.
આગામી દિવસોમાં વૈશ્વિક રાજકીય તણાવ, વેપારી નીતિઓ અને તેલ બજારના ભાવો ભારતની અર્થવ્યવસ્થામાં મજબૂત અસર કરશે. સાવધાની સાથે તબક્કાવાર વ્યૂહરચના કરવી જરૂરી છે.
